Cyfiawnder adferol ar waith

Sut y gwnaeth Liam Neeson chwarae rhan yng ngyrfa David yn y gwasanaeth prawf.

David Masters, swyddog gwasanaethau prawf gyda Chwmni Adsefydlu Cymunedol Cymru, yn cyfweld â throseddwr yn swyddfa brawf Abertawe. Drwy wirfoddoli yng Ngharchar Ei Mawrhydi Abertawe, gwelodd sut mae cyfiawnder adferol yn gweithio, lle mae troseddwyr yn cwrdd â'r dioddefwyr i wneud yn iawn am eu troseddau.

Ar ôl cwrdd â llofrudd, penderfynodd David ei fod am gael gyrfa yn y gwasanaeth prawf
Cafodd David Masters, Swyddog y Gwasanaeth Prawf, ei brofiad cyntaf o effaith cyfiawnder adferol ar ôl cwrdd â llofrudd a chyn-barafilwr yng Ngogledd Iwerddon. Fe wnaeth hynny ei argyhoeddi ei fod am ddilyn gyrfa yn y gwasanaeth prawf.

Mae cyfiawnder adferol yn gynllun sy'n gwneud troseddwyr yn atebol drwy eu rhoi wyneb yn wyneb â dioddefwyr eu troseddau er mwyn iddyn nhw ddeall gwir effaith y troseddau hynny a chymryd cyfrifoldeb amdanyn nhw. Mae'n Wythnos Cyfiawnder Adferol yr wythnos hon (15-22 Tachwedd) ac mae Cwmni Adsefydlu Cymunedol Cymru, sy'n darparu gwasanaethau prawf i droseddwyr risg ganolig i risg isel, yn cynnal ac yn hybu cynlluniau o'r fath ledled Cymru.

Cyn ymuno â Chwmni Adsefydlu Cymunedol Cymru, roedd David yn dilyn Astudiaethau Cysoni yn Ysgol Eciwmeneg Iwerddon ym Melffast ac un o'i diwtoriaid oedd Alistair Little, cyn-aelod o'r sefydliad parafilwrol Protestanaidd, Byddin Wirfoddol Ulster.

Yn 1975, pan oedd yn 17 oed, saethodd Alistair ddyn Catholig 19 oed yn farw o flaen brawd 11 oed y dioddefwr. Cafodd ei garcharu am 13 blynedd. Flynyddoedd yn ddiweddarach gwnaed ffilm llwyddiannus o'r stori, Five Minutes of Heaven, a oedd yn cynnwys y seren Liam Neeson. Reodd y ffilm yn cynnwys dehongliad ffuglennol a phwerus o gyfarfod rhwng Little a brawd y dioddefwr, a oedd yn cael ei bortreadu gan James Nesbitt.

Eglura David: “Mae fy nghwrs gradd mewn Astudiaethau Adferol yn ymwneud â dod â'r cymunedau yng Ngogledd Iwerddon at ei gilydd yn dilyn y trafferthion. Fel rhan o'r cwrs hwnnw, cefais gwrdd ag Alistair a chafodd hynny effaith ddofn arnaf i.”

“Roedd yn hawdd uniaethu ag ef a dyna pryd y sylweddolais mai pobl sydd wedi gwneud camgymeriadau yw troseddwyr – camgymeriadau mawr weithiau - a gall y troseddau maen nhw wedi'u cyflawni effeithio arnyn nhw am weddill eu hoes.”

“Roedd Alistair wedi difaru'r hyn a wnaeth gydol ei oes. Ar ôl gweld yr olygfa ddychmygol o Alistair a theulu ei ddioddefwr yn cwrdd yn y ffilm Five Minutes of Heaven, gwelais pa mor bwerus yw cyfiawnder adferol.”

Ar ôl symud i Abertawe, penderfynodd David hyfforddi i fod yn wirfoddolwr cyfiawnder adferol yng Ngharchar Ei Mawrhydi Abertawe, a arweiniodd ato'n cael swydd amser llawn fel Swyddog Gwasanaeth Prawf gyda Chwmni Adsefydlu Cymunedol Cymru. Mae'r cwmni'n darparu gwasanaethau prawf i droseddwyr risg ganolig i risg isel, ac yn gweithio gyda throseddwyr a dioddefwyr i gefnogi ymyriadau cyfiawnder adferol.

Meddai David: “Uchafbwynt fy ngwaith gwirfoddol ym maes cyfiawnder adferol oedd gweld myfyriwr yn cwrdd â'r dyn a dorrodd i mewn i'w dŷ.

Roedd yn ddiddorol clywed bod y troseddwr yn ystyried myfyrwyr yn gyfoethog, ac felly roedd yn meddwl na fyddai eu targedu nhw'n effeithio rhyw lawer ar eu bywydau. Roedd cwrdd â'r myfyriwr yn brofiad pwerus iddo. Roedd yn nerfus cyn y cyfarfod ac yn dangos parch tuag at deimladau a chwestiynau'r dioddefwr yn ystod y cyfarfod. O safbwynt y dioddefwr, roedd yn ddefnyddiol iddo gael trafod effaith y trosedd arno.

Drwy siarad â'r troseddwr, cafodd wybod na chafodd ei dargedu'n benodol, ac roedd y troseddwr yn difaru.

“Mae cyfiawnder adferol yn bwysig gan ei fod yn dod â throseddwyr a dioddefwyr ynghyd. Mae'n galluogi troseddwyr i wynebu eu gweithredoedd ac i ymddiheuro. O ran y dioddefwyr, maen nhw'n cael atebion i'w cwestiynau sy'n gallu eu helpu nhw i dynnu llinell o dan y digwyddiad a chael rhywfaint o dawelwch meddwl.”